حوثیها پنجشنبه ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ بندر موخا را گرفتند؛ شهری ۸۰ کیلومتر مانده به بابالمندب که با سقوطش، گذر حیاتی تجارت اروپا–آسیا و مسیر جایگزین انرژی عربستان در تیررس مستقیم قرار گرفت. قیمت «برنت» دوباره از ۱۰۰ دلار گذشت و هشدار رسمی دریایی آمریکا ریسک عبور شناورها را «بالا» اعلام کرد.
ساعت پنجِ صبح روی اسکله جنوبی، چراغهای جرثقیل زردِ شماره ۳ هنوز روشن بود و صدای موتور ژنراتور در باد میپیچید؛ نگهبانان جدید با بازوبندهای سبز–سفید از میان انبارهای خالی قهوه میگذشتند و آمبولانسی که شبِ پیش از حیاط بیمارستان خارج شده بود برنمیگشت. سه پزشک همان بیمارستان، بعد از ورود نیروهای انصارالله، شهر را ترک کردند. فرماندهان محلیِ همسو با دولتِ مورد حمایت عربستان از عقبنشینی و از دست رفتنِ محوطه بندر خبر دادند.
خبر تصرف، همزمان از سوی مقامهای حوثی و یمنی تأیید شد و گزارشهای میدانی از حرکت ستونهای رزمیِ حوثیها بهسوی محوطههای اداری بندر و ساختمان فرماندهی در غرب شهر حکایت داشت. در روایتهای رسمی، موخا «بزرگترین دستاورد ارضی» حوثیها از زمان آتشبس ۲۰۲۲ ثبت شد.
موخا ۵۰ مایل تا بابالمندب فاصله دارد؛ گلوگاهی که ۱۲ درصدِ نفت و کالاهای جهان از آن میگذرد. همین فاصله کوتاه، موضع شلیک و شناسایی را به ساحلِ غربی یمن نزدیکتر میکند و راهروی ورودی–خروجی از دریای سرخ به خلیج عدن را بهصورت پیوسته در تیررس نگه میدارد.
دریا؛ هشدار روشن به کشتیها
وزارت حملونقل آمریکا در «مشاوره ۲۰۲۶-۰۰۶» اعلام کرد هر کشتی «مرتبط با اسرائیل، ایالات متحده یا بریتانیا» و نیز شناورهایی که در ساختار شرکتیِ آنها شرکتهای دارای تردد به بنادر اسرائیل دیده میشوند، هنگام عبور از جنوب دریای سرخ، بابالمندب و خلیج عدن با «ریسک بالا» روبهرو هستند. این مشاوره فعال است و تاریخ انقضای آن ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ درج شده است.
در همین چارچوب، راهنمایی عملیاتی MARAD از خاموشکردنِ سامانه AIS در شرایط تهدید، تغییرات جزئی در مسیر و سرعت، و فاصلهگرفتن حداکثری از خط ساحلی یمن سخن میگوید؛ فهرستِ تهدیدات نیز از پهپاد انتحاری و قایقهای انفجاری تا موشکهای بالستیک و کروز را شامل میشود.
پول؛ واکنش فوریِ بازار انرژی
بازار انرژی به محض تثبیت خبرِ سقوط موخا واکنش نشان داد. «برنت» در میانه هفته از ۱۰۰ دلار عبور کرد و روز جمعه در محدوده ۱۰۵ دلار نوسان داشت. گزارشهای رسمی رشد اخیر را با تشدید حملات حوثیها به عربستان و افزایش ریسک کریدور دریای سرخ پیوند زدند.
بر پایه دادههای حملونقل دریایی که در گزارشهای رسانهای بینالمللی منعکس شد، عبور از بابالمندب از اواخر ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۶۰ درصد افت کرده و شرکتهای کشتیرانی مسیر کانال سوئز را، بسته به درجه ریسک عملیاتی و بیمهای، جایگزین یا معلق کردهاند. تصرف موخا این روند گریز از گلوگاه جنوبی دریای سرخ را تقویت کرد.
میدان؛ پاسخ هوایی و تماسهای سیاسی
صبح جمعه ۱۱ سپتامبر، یک روز پس از ورود نیروهای حوثی به شهر، رسانه وابسته به حوثیها از بمباران فرودگاه موخا توسط جنگندههای سعودی خبر داد؛ صدایی که ساکنانِ غرب موخا آن را «پایان سکوتِ کوتاهِ پس از سقوط» توصیف کردند.
در سطح سیاسی، همزمان با نزدیکشدنِ نیروهای انصارالله به دهانه تنگه، محمد بنسلمان ولیعهد سعودی طی دو تماس تلفنی در روز پنجشنبه از دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا خواست برای «پاسخ به تهدید دریای سرخ» حوثیها را هدف قرار دهد. این تماسها در گزارش منتشرشده روز جمعه ۱۱ سپتامبر ثبت شد.
ساحل؛ معنای از دسترفتنِ یک تکیهگاه
واشنگتنپست پیشروی در ساحل غربی را «ضربه به راهبرد استفاده عربستان از دریای سرخ بهعنوان جایگزین مسیر خلیج فارس» توصیف کرد و نوشت کنترل بابالمندب توسط حوثیها میتواند مسیرِ دورزدن اختلالهای هرمز را برای صادرات نفت عربستان محدودتر کند. در همین گزارش، «آدام بارون» پژوهشگر برنامه «آینده امنیت» در موسسه «نیو آمریکا» تأکید کرد: «آنها [حوثیها] در حال تثبیت کنترل بر دریای سرخ هستند.»
گاردین این تحول را بخشی از تلاشی منسجم برای «تسلط بر ساحل» دانست؛ متنی که تصرف موخا را نقطه اوجِ شدیدترین موج درگیریها از زمان آتشبس سازمان ملل در ۲۰۲۲ توصیف کرد و از افزایش حملات پهپادی و موشکی حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان در ابتدای سپتامبر گزارش داد.
تهران؛ ردِ مستقیم در عملیات
رویترز به نقل از منابع یمنی، ایرانی و منطقهای گزارش داد پیشروی برقآسا در ساحل دریای سرخ با «راهنمایی مستقیم» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و حضور فرماندهان ارشد برای نظارت بر عملیات علیه اهداف سعودی همراه شد. گزارش یادشده، نقش تجهیزات ایرانی را نیز در این پیشروی ثبت کرد.
در نخستین واکنش رسمی پس از سقوط موخا، وزارت امور خارجه ایران روز جمعه ۱۱ سپتامبر پایان «محاصره عربستان» علیه یمن و «ازسرگیری فوری گفتوگوها» را خواست. این موضع در گزارشهای خبرگزاریهای بینالمللی ثبت شد.
زمینه؛ موخا چرا مهم شد؟
موخا طی سالهای اخیر یکی از پایگاههای اصلی نیروهای همسو با دولتِ بهرسمیتشناختهشده بینالمللی در ساحل غربی بود؛ نیرویی که در بخشهایی با «مقاومت ملی» به فرماندهی طارق صالح پیوند داشت. با تغییر پرچم بر فراز اسکله، دسترسی به جادههای پشتیبانی و مسیرهای ساحلی در استان تعز بهطور مستقیم در کنترل حوثیها قرار گرفت.
اهمیت تنگه بابالمندب، افزون بر نقش تجاری، از نسبتِ فاصله و عمق آبراه نیز میآید: تنگهای باریکتر از هرمز که خط مَشیِ عبور–مرور شناورها را فشرده میکند و به ابزارهای ضددسترسی از ساحل حساستر است. گزارشهای تحلیلی رسانهای در روز ۱۰ سپتامبر بر این قیاسِ هندسی تأکید کردند.
دادههای منتشرشده از مسیرهای جایگزین عربستان نیز در هفتههای اخیر تغییر رفتار را نشان داد: انتقال نفت به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ که از ابتدای جنگِ جاری با ایران شدت گرفته بود، زیر فشار تهدیدات حوثیها کاهش یافت و بخشی از محمولهها به مسیرهای دیگر بازگردانده شد.
درگاه؛ جزایر و مسیرهای فرعی
منابع نظامیِ دولت یمن از تشدید تحرکات حوثیها بهسوی جزایر استراتژیک حنیش پس از سقوط موخا خبر دادند؛ خبری که در بازتابهای رسانهای با نسبتدادن به منابع رویترز منتشر شد. این محورِ جزایر، در صورت تحکیمِ کنترل، امکان رهگیری و اخلال در رگهای فرعیِ ورودیِ تنگه را افزایش میدهد.
همزمان، وزارت بازرگانی دریایی آمریکا عبور شناورهای تفریحی و قایقهای خصوصی را «خطرناک» خواند و توصیه کرد کشتیهای تجاری حتیالامکان از خط ساحلی یمن فاصله بگیرند و مسیر و سرعت را تکرارپذیر انتخاب نکنند. این جزئیات در متنِ همان مشاوره فعال درج شده است.
بازار و مسیر؛ وزنِ یک بندر در معادله جهانی
در گفتمان امنیت دریایی غرب، تصرف موخا با اثر «گلوگاهی» توصیف شد: تکمیل حلقه فشاری که با انسداد متناوب هرمز در جنگ فعلی شکل گرفته و اکنون با نزدیکشدن انصارالله به بابالمندب، دو گلوگاهِ هرمز و بابالمندب را همزمان در میدان نفوذ ایران و متحدانش قرار میدهد. نیویورکتایمز و گاردین در گزارشهای روز ۱۰ سپتامبر این تصویر را ثبت کردند.
به روایت آسوشیتدپرس، حملاتِ تابستانه حوثیها به زیرساختهای نفتی عربستان و تهدید کریدور دریای سرخ، انتظارات تورمی را با جهش گازوئیل بالا برده و قیمتها را از محدوده ۹۰ دلار به بالای ۱۰۰ دلار هل داده است. همین گزارشها از نقش مستقیمِ تنشهای یمن در رفتار روزانه بازارها نوشتند.
پشتصحنه؛ از صنعا تا موخا
صحنه امروز ریشه در ۲۰۱۴ دارد؛ زمانی که حوثیها صنعا و بخشهای وسیعی از شمال یمن را گرفتند و با ورود ائتلاف به رهبری عربستان در ۲۰۱۵، جنگِ چندجبههای یمن آغاز شد. اکنون با تغییر پرچم بر فراز بندر تاریخی موخا، راهِ آبیِ پیونددهنده دریای سرخ به خلیج عدن بیش از هر زمان دیگر در بردِ مستقیم قرار گرفته است.
در خط ساحل، روی تابلوهای راهنمای بندر هنوز «موخا» با املای انگلیسی قدیمیاش دیده میشود و کامیونهای یخچالدارِ بیبار کنار دیوارهای بتنیِ محافظ موجشکن ردیف شدهاند. نگهبانِ جدیدِ اسکله با دستکشهای سیاه، دفترچه تردد را با خودکار آبی امضا میکند و صدای بوقِ کشتی در دوردست، بیپاسخ میماند. از این سکو، بابالمندب دیگر نه یک نقشه، که یک میدانِ کوتاهبرد است. هشدار فعال MARAD و نوسان تازه «برنت»، دو نشانگر از پیامدهای فوریِ این جابهجاییِ پرچماند.
